معرفی ۳۰ شرکت پرداخت بزرگ دنیا؛ از Visa و PayPal تا Alipay و UPI و درس‌هایش برای استارتاپ‌های ایران

Visa، PayPal، Alipay، UPI و Klarna همه «شرکت پرداخت» هستند، اما هر کدام کار کاملاً متفاوتی می‌کنند و از راه متفاوتی پول درمی‌آورند. در این مقاله ۳۰ شرکت پرداخت بزرگ دنیا را که در مقالهٔ تفاوت پرداخت در کشورهای غربی و آسیایی نام بردیم، یکی‌یکی معرفی می‌کنیم: کی و چرا ساخته شدند، چطور کار می‌کنند، چقدر بزرگ‌اند و هر کدام چه درسی برای استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای پرداخت ایران دارند. در پایان هم همه را در یک جدول و چند نمودار کنار هم می‌گذاریم.

شرکت‌های پرداخت بزرگ دنیا در ۶ مدل کسب‌وکار

اگر همهٔ این شرکت‌ها را با یک چشم ببینیم، مقایسه گمراه‌کننده می‌شود. Visa هیچ‌وقت پولی از حساب شما برنمی‌دارد، UPI اصلاً شرکت خصوصی نیست و Klarna درآمدش را بیشتر از فروشنده می‌گیرد تا خریدار. برای همین اول آن‌ها را در شش مدل دسته‌بندی کرده‌ایم:

شبکه‌های کارت: Visa و Mastercard

شبکه‌های کارت قدیمی‌ترین و پردرآمدترین بازیگران این فهرست‌اند. آن‌ها بانک نیستند؛ «جاده‌ای» هستند که پیام هر خرید از بانک خریدار به بانک فروشنده از آن عبور می‌کند.

Visa

شروع: ۱۹۵۸ (BankAmericard)مقر: سان‌فرانسیسکو، آمریکامدل: شبکهٔ کارت

Visa از کارت BankAmericard بانک آو آمریکا در سال ۱۹۵۸ شروع شد و از ۱۹۷۶ نام Visa را گرفت. نکته‌ای که بیشتر مردم نمی‌دانند این است که Visa نه کارت صادر می‌کند و نه وام می‌دهد؛ کارت را بانک‌ها صادر می‌کنند و Visa فقط شبکه‌ای است که تراکنش را بین بانک‌ها جابه‌جا و تسویه می‌کند. درآمدش از کارمزد پردازش هر تراکنش، خدمات داده و به‌خصوص پرداخت‌های بین‌المللی است. درآمد خالص Visa در سال مالی ۲۰۲۵ (منتهی به سپتامبر) حدود ۴۰ میلیارد دلار بود. درس: کسی که زیرساخت مشترک را می‌سازد، لازم نیست با بانک‌ها رقابت کند؛ همه مشتری او هستند.

Mastercard

شروع: ۱۹۶۶مقر: نیویورک، آمریکامدل: شبکهٔ کارت و خدمات داده

Mastercard در ۱۹۶۶ از اتحاد چند بانک آمریکایی (Interbank Card Association) به‌عنوان رقیب BankAmericard شکل گرفت. مدلش شبیه Visa است، اما در سال‌های اخیر بیشتر روی خدمات ارزش‌افزوده سرمایه‌گذاری کرده است: تشخیص تقلب، امنیت سایبری، تحلیل داده و مشاوره به بانک‌ها. درآمد خالص Mastercard در ۲۰۲۵ حدود ۳۲٫۸ میلیارد دلار بود و بخش خدمات ارزش‌افزوده ۲۳ درصد رشد کرد، تندتر از خود شبکهٔ پرداخت. درس: وقتی کارمزد تراکنش زیر فشار است، داده و امنیت می‌توانند موتور رشد بعدی باشند.

کیف پول‌ها و پرداخت آنلاین در غرب

در غرب، بیشتر کیف پول‌ها روی همان کارت بانکی ساخته شده‌اند. نوآوری آن‌ها در تجربهٔ کاربری، امنیت و «اعتماد» است، نه در ساختن ریل پرداخت تازه.

Apple Pay

شروع: ۲۰۱۴مقر: کوپرتینو، آمریکامدل: کیف پول NFC روی کارت بانکی

Apple Pay کارت بانکی کاربر را به یک «توکن» تبدیل می‌کند و در گوشی یا ساعت نگه می‌دارد؛ موقع خرید، شمارهٔ واقعی کارت هیچ‌وقت به فروشنده نمی‌رسد. Apple بانک نیست و پول کسی را نگه نمی‌دارد؛ طبق گزارش‌ها از بانک صادرکننده سهم کوچکی از هر خرید می‌گیرد. اپل در ۲۰۲۴ با تعهد به کمیسیون اروپا پذیرفت تراشهٔ NFC آیفون را در اروپا برای کیف پول‌های دیگر هم باز کند. اگر با این فناوری آشنا نیستید، مقالهٔ پرداخت NFC چیست را بخوانید. درس: گاهی بهترین محصول پرداخت، لایه‌ای ساده و امن روی زیرساخت موجود است.

Google Pay

شروع: ۲۰۱۱ (Google Wallet)مقر: کالیفرنیا، آمریکامدل: کیف پول NFC و اپ UPI

Google چند بار نام و شکل کیف پولش را عوض کرد: Google Wallet در ۲۰۱۱، Android Pay در ۲۰۱۵ و Google Pay از ۲۰۱۸. جالب این است که Google Pay در غرب و هند دو محصول متفاوت است: در آمریکا و اروپا مثل Apple Pay کارت را دیجیتال می‌کند، اما در هند یک اپ UPI است که مستقیم از حساب بانکی پرداخت می‌کند و در ژانویهٔ ۲۰۲۵ حدود ۳۶ درصد تراکنش‌های UPI را داشت. درس: حتی یک برند جهانی هم برای موفقیت باید روی ریل پرداخت محلی هر کشور سوار شود.

PayPal

شروع: ۱۹۹۸مقر: سن‌خوزه، آمریکامدل: پرداخت آنلاین و کیف پول

PayPal از ادغام Confinity و X.com (شرکت ایلان ماسک) در سال ۲۰۰۰ شکل گرفت، همراه eBay بزرگ شد، eBay آن را در ۲۰۰۲ خرید و در ۲۰۱۵ دوباره مستقل کرد. ایدهٔ اصلی‌اش حل مشکل اعتماد در خرید اینترنتی بود: خریدار اطلاعات کارتش را به هر سایتی نمی‌دهد و اگر کالا نرسد، از «حمایت از خریدار» استفاده می‌کند. PayPal در پایان ۲۰۲۵ حدود ۴۳۹ میلیون حساب فعال داشت و ۱٫۷۹ تریلیون دلار پرداخت پردازش کرد. درس: در بازاری که اعتماد کم است، کسی برنده می‌شود که ریسک خریدار را کم کند.

Venmo

شروع: ۲۰۰۹مالک: PayPalمدل: انتقال فرد به فرد اجتماعی

Venmo برای تقسیم پول شام و کرایه میان دوستان ساخته شد و ویژگی عجیبش یک «فید اجتماعی» بود که نشان می‌داد دوستانتان بابت چه به هم پول داده‌اند. Braintree آن را در ۲۰۱۲ خرید و یک سال بعد PayPal، Braintree را. چالش Venmo سال‌ها این بود که کاربر زیاد داشت ولی انتقال بین دوستان رایگان است؛ حالا از پرداخت در فروشگاه‌ها، کارت Venmo و کارمزد برداشت فوری درآمد می‌سازد. درس: محبوبیت کافی نیست؛ مدل درآمد را از روز اول طراحی کنید.

Cash App

شروع: ۲۰۱۳مالک: Block (Square سابق)مدل: کیف پول، سهام و بیت‌کوین

Cash App با نام Square Cash از شرکت Square (که از ۲۰۲۱ Block نام دارد) شروع شد. برخلاف Venmo، از ابتدا سراغ کسانی رفت که بانک‌ها کمتر به آن‌ها اهمیت می‌دادند؛ بعد کارت نقدی، واریز حقوق، خرید سهام کسری و بیت‌کوین را به همان اپ اضافه کرد. طبق گزارش Block، Cash App در پایان ۲۰۲۴ حدود ۵۷ میلیون کاربر فعال ماهانه داشت. درس: یک اپ پرداخت می‌تواند دروازهٔ ورود به همهٔ خدمات مالی کاربر باشد.

پرداخت آنی بانکی و زیرساخت‌های عمومی پرداخت

این گروه بیشتر «ریل» هستند تا «شرکت»: سامانه‌هایی که پول را در چند ثانیه از یک حساب بانکی به حساب دیگر می‌برند. بعضی را بانک‌ها مشترکاً ساخته‌اند (Zelle، Swish، iDEAL، PayNow) و بعضی را بانک مرکزی یا نهاد عمومی (FedNow، UPI، PromptPay، QRIS). نزدیک‌ترین معادل ایرانی آن‌ها پایا، ساتنا و سامانهٔ پل است.

پرداخت آنی و زیرساخت‌های عمومی

Zelleانتقال بانکی آنی · آمریکا

FedNowپرداخت آنی · آمریکا

Swishانتقال آنی · سوئد

iDEALپرداخت آنلاین · هلند

UPIزیرساخت پرداخت آنی · هند

PromptPayپرداخت آنی · تایلند

PayNowپرداخت آنی · سنگاپور

QRISQR ملی · اندونزی

Zelle

شروع: ۲۰۱۷مالک: Early Warning Services (متعلق به چند بانک بزرگ آمریکا)مدل: انتقال آنی بانک به بانک

Zelle پاسخ بانک‌های آمریکایی به Venmo بود: به‌جای اپ جدا، داخل اپ خود بانک‌ها نشست و پول را در چند دقیقه از حسابی به حساب دیگر می‌برد، بدون کارمزد برای کاربر. چون از روز اول به ده‌ها میلیون مشتری بانکی دسترسی داشت، خیلی سریع بزرگ شد: در ۲۰۲۴ حدود یک تریلیون دلار را در ۳٫۶ میلیارد تراکنش جابه‌جا کرد. نقطه‌ضعفش کلاهبرداری است؛ پرداخت آنی برگشت‌ناپذیر است و همین آن را هدف کلاهبرداران کرده است. درس: سرعت بدون ابزار ضدتقلب، اعتماد را از بین می‌برد.

FedNow

شروع: ۲۰۲۳مالک: فدرال رزرو آمریکامدل: زیرساخت عمومی پرداخت آنی

FedNow سامانهٔ پرداخت آنی بانک مرکزی آمریکاست که از ژوئیهٔ ۲۰۲۳ به‌صورت شبانه‌روزی و در همهٔ روزهای هفته کار می‌کند. مردم آن را مستقیم نمی‌بینند؛ زیرساختی است که بانک‌ها و شرکت‌ها رویش خدمات می‌سازند و تا اوایل ۲۰۲۶ بیش از ۱۶۰۰ مؤسسهٔ مالی به آن پیوسته بودند. آمریکا دیرتر از بریتانیا، هند و برزیل به پرداخت آنی عمومی رسید و FedNow تلاشی برای جبران همین عقب‌ماندگی است. درس: وقتی ریل عمومی ساخته می‌شود، فرصت استارتاپ‌ها در لایهٔ رویی آن است.

Swish

شروع: ۲۰۱۲مالک: بانک‌های بزرگ سوئدمدل: انتقال آنی با شمارهٔ موبایل

Swish را بانک‌های بزرگ سوئد مشترکاً ساختند تا مردم فقط با شمارهٔ موبایل و در چند ثانیه پول جابه‌جا کنند. حالا حدود ۹ میلیون نفر، یعنی بیشتر جمعیت سوئد، از آن استفاده می‌کنند؛ از خرید در فروشگاه و کمک به خیریه تا فروش وسایل دست‌دوم. Swish یکی از دلیل‌هایی است که سوئد یکی از کم‌پول‌نقدترین کشورهای دنیاست. درس: همکاری رقبا روی یک زیرساخت مشترک می‌تواند بازار را برای همه بزرگ‌تر کند.

iDEAL

شروع: ۲۰۰۵کشور: هلندمدل: پرداخت آنلاین مستقیم از حساب بانکی

در هلند خرید اینترنتی بیشتر با iDEAL انجام می‌شود، نه با کارت: خریدار در صفحهٔ پرداخت، بانکش را انتخاب می‌کند، وارد اپ بانک می‌شود و پرداخت را تأیید می‌کند. حدود ۷۰ درصد پرداخت‌های آنلاین هلند با iDEAL است. iDEAL در ۲۰۲۴ به مالکیت ابتکار پرداخت اروپا (EPI) درآمد و قرار است به‌تدریج به کیف پول اروپایی Wero بپیوندد. درس: یک درگاه بانکی خوب و استاندارد، چیزی شبیه درگاه‌های پرداخت اینترنتی ایران، می‌تواند جای کارت را در تجارت الکترونیک بگیرد.

UPI

شروع: ۲۰۱۶مالک: NPCI (زیر نظر بانک مرکزی هند)مدل: زیرساخت عمومی پرداخت آنی

UPI (رابط یکپارچهٔ پرداخت) را NPCI ساخت تا هر حساب بانکی با یک شناسهٔ ساده و یک QR کد قابل پرداخت باشد. تصمیم کلیدی هند این بود که UPI را باز نگه دارد: هر بانک و هر استارتاپی می‌تواند اپ UPI بسازد و برای پرداخت‌های عادی UPI کارمزدی از فروشنده گرفته نمی‌شود. نتیجه رشدی است که در نمودار زیر می‌بینید: ۲۱٫۶ میلیارد تراکنش فقط در دسامبر ۲۰۲۵ و حدود ۲۲۸ میلیارد تراکنش در کل سال ۲۰۲۵. درس: زیرساخت عمومی و باز، رقابت را از «مالکیت ریل» به «کیفیت سرویس» می‌برد.

PromptPay

شروع: ۲۰۱۷کشور: تایلندمدل: پرداخت آنی با شمارهٔ موبایل یا کد ملی

PromptPay بخشی از برنامهٔ ملی پرداخت الکترونیک تایلند است: هر کس می‌تواند حساب بانکی‌اش را به شمارهٔ موبایل یا کد ملی‌اش وصل کند و با همان پول بگیرد و بدهد. دولت تایلند پرداخت‌های حمایتی و بازپرداخت مالیات را هم از همین مسیر واریز کرد و همین، ثبت‌نام را میلیونی کرد؛ امروز بیش از ۷۰ میلیون حساب ثبت‌شده دارد. QR استاندارد PromptPay را در مغازه‌های کوچک و بساط دست‌فروشان هم می‌بینید. درس: وقتی دولت پرداخت‌های خودش را روی یک ریل می‌برد، آن ریل عمومی می‌شود.

PayNow

شروع: ۲۰۱۷کشور: سنگاپورمدل: انتقال آنی با شمارهٔ موبایل

PayNow را انجمن بانک‌های سنگاپور راه انداخت تا مردم با شمارهٔ موبایل یا شمارهٔ شناسایی پول جابه‌جا کنند. ویژگی مهمش اتصال بین‌المللی است: PayNow در ۲۰۲۱ به PromptPay تایلند و در ۲۰۲۳ به UPI هند وصل شد؛ یعنی یک کارگر هندی در سنگاپور می‌تواند در چند ثانیه برای خانواده‌اش پول بفرستد. درس: ریل‌های آنی ملی وقتی به هم وصل شوند، جای حواله‌های گران و کند را می‌گیرند.

QRIS

شروع: ۲۰۱۹مالک: بانک مرکزی اندونزیمدل: استاندارد ملی QR

اندونزی پیش از QRIS ده‌ها کیف پول داشت که هر کدام QR خودش را می‌خواست و مغازه‌دار مجبور بود چند برچسب روی پیشخوانش بچسباند. بانک مرکزی با QRIS یک QR استاندارد ساخت که همهٔ کیف پول‌ها و بانک‌ها می‌خوانند و از ۲۰۲۰ استفاده از آن را الزامی کرد. تا نیمهٔ ۲۰۲۵ حدود ۵۷ میلیون کاربر و ۳۹ میلیون پذیرنده داشت که بیش از ۹۰ درصدشان کسب‌وکارهای خرد و کوچک‌اند. درس: استانداردسازی QR، هزینهٔ پذیرش را برای مغازه‌های کوچک تقریباً صفر می‌کند.

سوپراپ‌ها و کیف پول‌های آسیایی

در آسیا بسیاری از مردم مستقیم از پول نقد به گوشی رسیدند و هیچ‌وقت «دورهٔ کارت» را تجربه نکردند. برای همین اپ پرداخت در این کشورها مرکز زندگی مالی است و وام، بیمه و سرمایه‌گذاری هم داخل همان اپ فروخته می‌شود.

سوپراپ‌ها و کیف پول‌های آسیایی

Alipayسوپراپ و QR · چین

WeChat Payسوپراپ و QR · چین

PhonePeاپ UPI · هند

Paytmاپ UPI · هند

PayPayپرداخت QR · ژاپن

Suicaکارت حمل‌ونقل · ژاپن

GrabPayکیف پول · جنوب شرق آسیا

GCashکیف پول · فیلیپین

Alipay

شروع: ۲۰۰۴مالک: Ant Group (وابسته به علی‌بابا)مدل: سوپراپ پرداخت

Alipay برای حل مشکل اعتماد در سایت Taobao ساخته شد: پول خریدار نزد Alipay امانت می‌ماند و فقط وقتی کالا می‌رسید، به فروشنده پرداخت می‌شد. همین مدل امانی (Escrow) خرید اینترنتی را در چین ممکن کرد. بعد QR کد، پرداخت قبض، بیمه، اعتبار خرد و صندوق سرمایه‌گذاری به اپ اضافه شد و Alipay از ۲۰۱۹ بیش از یک میلیارد کاربر در دنیا اعلام کرد. توقف عرضهٔ اولیهٔ Ant Group در ۲۰۲۰ به دستور قانون‌گذار هم نشان داد که فین‌تک بزرگ دیر یا زود با مقررات سخت‌تری روبه‌رو می‌شود. درس: اول یک مشکل واقعی (اعتماد) را حل کنید؛ بقیهٔ خدمات روی آن سوار می‌شوند.

WeChat Pay

شروع: ۲۰۱۳مالک: Tencentمدل: پرداخت داخل پیام‌رسان

WeChat Pay از دل پیام‌رسانی بیرون آمد که صدها میلیون کاربر داشت. نقطهٔ انفجارش «پاکت قرمز دیجیتال» بود: رسم چینی هدیه‌دادن پول در سال نو که در ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ میلیون‌ها نفر را وادار کرد کارت بانکی‌شان را به WeChat وصل کنند. امروز WeChat Pay کنار Alipay یکی از دو قطب پرداخت موبایلی چین است و در مینی‌اپ‌های WeChat هم کار می‌کند. درس: پرداخت را به یک رفتار اجتماعی و عاطفی گره بزنید تا خودش دست‌به‌دست شود.

PhonePe

شروع: ۲۰۱۵مالک: Walmart (از طریق Flipkart)مدل: اپ UPI

PhonePe در بنگلور تأسیس شد، یک سال بعد Flipkart آن را خرید و با خرید Flipkart توسط Walmart در ۲۰۱۸ زیرمجموعهٔ Walmart شد. PhonePe بزرگ‌ترین اپ UPI هند است و در ژانویهٔ ۲۰۲۵ حدود ۴۸ درصد تراکنش‌های UPI را پردازش کرد. چون UPI برای پرداخت عادی کارمزد ندارد، PhonePe درآمدش را از بیمه، صندوق سرمایه‌گذاری، وام و خدمات پذیرندگان می‌سازد. درس: وقتی پرداخت رایگان است، پرداخت «قیف جذب مشتری» می‌شود، نه منبع درآمد.

Paytm

شروع: ۲۰۱۰مالک: One97 Communicationsمدل: کیف پول و اپ UPI

Paytm زمانی نماد پرداخت دیجیتال هند بود؛ به‌خصوص بعد از حذف ناگهانی اسکناس‌های درشت در نوامبر ۲۰۱۶، QR کدهای Paytm همه‌جا دیده می‌شد. عرضهٔ اولیهٔ Paytm در ۲۰۲۱ از بزرگ‌ترین عرضه‌های تاریخ بورس هند بود. اما در ۲۰۲۴ بانک مرکزی هند به دلیل مشکلات انطباق، فعالیت Paytm Payments Bank را محدود کرد و سهم Paytm از UPI در ژانویهٔ ۲۰۲۵ به حدود ۷ درصد رسید. درس: در صنعت پرداخت، انطباق با مقررات بخشی از محصول است، نه یک کار اداری.

PayPay

شروع: ۲۰۱۸مالک: SoftBank و LY Corporationمدل: پرداخت QR

ژاپن کشور پول نقد بود، تا اینکه PayPay در دسامبر ۲۰۱۸ با کمپین ۱۰ میلیارد ینی بازگشت وجه وارد بازار شد؛ کمپینی که در حدود ۱۰ روز تمام شد ولی میلیون‌ها کاربر آورد. PayPay به فروشگاه‌های کوچک اجازه داد بدون کارتخوان، و در سال‌های اول بدون کارمزد، پرداخت QR بپذیرند. در ۲۰۲۵ از مرز ۷۰ میلیون کاربر ثبت‌نامی گذشت و ۸٫۸۸ میلیارد تراکنش انجام داد. درس: کمپین تهاجمی جذب کاربر وقتی جواب می‌دهد که سمت فروشنده هم هم‌زمان ساخته شود.

Suica

شروع: ۲۰۰۱مالک: JR East (راه‌آهن شرق ژاپن)مدل: کارت حمل‌ونقل بدون تماس

Suica کارت مترو و قطار توکیو است که با فناوری FeliCa سونی کار می‌کند و فقط با نزدیک‌کردن به گیت پرداخت می‌شود. بعدها همان کارت در فروشگاه‌های زنجیره‌ای، دستگاه‌های فروش خودکار و داخل گوشی‌های هوشمند هم کار کرد. تا اکتبر ۲۰۲۵ حدود ۱۲۰ میلیون Suica (فیزیکی و موبایلی) صادر شده است. درس: پرتکرارترین پرداخت روزانهٔ مردم، یعنی کرایه، بهترین دروازه برای عادت‌دادن آن‌ها به پرداخت دیجیتال است.

GrabPay

شروع: حدود ۲۰۱۶مالک: Grab (سنگاپور)مدل: کیف پول داخل سوپراپ

Grab در ۲۰۱۲ در مالزی به‌عنوان اپ تاکسی اینترنتی شروع شد و کم‌کم به سوپراپ جنوب شرق آسیا تبدیل شد: حمل‌ونقل، تحویل غذا، پرداخت و وام. کیف پول GrabPay اول برای پرداخت کرایه بود و بعد به فروشگاه‌ها و رستوران‌ها رسید. داده‌های سفر و سفارش به Grab کمک می‌کند به رانندگان و فروشندگانی که سابقهٔ بانکی ندارند وام بدهد. درس: داده‌های عملیاتی یک پلتفرم می‌تواند جای سابقهٔ اعتباری بانکی را بگیرد.

GCash

شروع: ۲۰۰۴مالک: Mynt (Globe Telecom، Ayala و Ant Group)مدل: کیف پول موبایلی

GCash از دل اپراتور مخابراتی Globe در فیلیپین بیرون آمد؛ کشوری که بخش بزرگی از مردمش حساب بانکی نداشتند ولی گوشی داشتند. شارژ کیف پول در مغازه‌های محله، پرداخت قبض، دریافت حوالهٔ کارگران خارج از کشور و بعدها وام خرد و بیمه، GCash را به بزرگ‌ترین اپ مالی فیلیپین تبدیل کرد: بیش از ۹۰ میلیون حساب ثبت‌شده و حدود ۳۹ میلیون کاربر فعال ماهانه در ۲۰۲۵. درس: در بازاری که خیلی‌ها حساب بانکی ندارند، شبکهٔ تبدیل نقد به دیجیتال از خود اپ مهم‌تر است.

خرید حالا، پرداخت بعداً (BNPL): Klarna و Affirm

BNPL خرید را به چند قسط کوتاه، معمولاً بدون بهره، تقسیم می‌کند. برخلاف تصور رایج، مشتری اصلی این شرکت‌ها فروشنده است: فروشنده کارمزدی بالاتر از کارت می‌پردازد، چون اقساط فروش و میانگین سبد خرید را بالا می‌برد.

خرید حالا، پرداخت بعداً

KlarnaBNPL · سوئد

AffirmBNPL · آمریکا

Klarna

شروع: ۲۰۰۵مقر: استکهلم، سوئدمدل: BNPL و بانک

Klarna با یک ایدهٔ ساده شروع شد: خریدار اینترنتی اول کالا را بگیرد و بعد پول بدهد. بعدها «چهار قسط بدون بهره» به محبوب‌ترین محصولش تبدیل شد. ارزش Klarna در ۲۰۲۲ و با بالا رفتن نرخ بهره، از حدود ۴۶ میلیارد دلار به کمتر از ۷ میلیارد دلار سقوط کرد؛ شرکت هزینه‌ها را کم کرد، به سود رسید و در سپتامبر ۲۰۲۵ در بورس نیویورک عرضه شد. در پایان ۲۰۲۵ حدود ۱۱۸ میلیون مصرف‌کنندهٔ فعال داشت. درس: در BNPL ارزش را باید برای فروشنده اثبات کرد و ریسک اعتباری را با هر چرخهٔ اقتصادی دوباره سنجید.

Affirm

شروع: ۲۰۱۲مقر: سان‌فرانسیسکو، آمریکامدل: BNPL و وام خرید

Affirm را مکس لوچین، از هم‌بنیان‌گذاران PayPal، ساخت. شعارش شفافیت است: هزینهٔ کل اقساط پیش از خرید نشان داده می‌شود و جریمهٔ دیرکرد گرفته نمی‌شود. Affirm با Amazon و Shopify همکاری دارد و در سال مالی ۲۰۲۵ (منتهی به ژوئن) حدود ۳۶٫۷ میلیارد دلار حجم خرید (GMV) و حدود ۲۳ میلیون مشتری فعال داشت. درس: اعتمادسازی در اعتبار مصرفی یعنی هیچ هزینهٔ پنهانی نداشته باشید.

پرداخت + سرمایه‌گذاری: Yu’e Bao، LiCaiTong، Robinhood، Acorns و Revolut

آخرین گروه، مرز پرداخت و سرمایه‌گذاری را برداشته‌اند: موجودی کیف پول سود می‌گیرد و خرید سهام یا صندوق به سادگی یک پرداخت می‌شود. اگر با صندوق‌ها آشنا نیستید، اول مقالهٔ صندوق سرمایه‌گذاری چیست را بخوانید.

پرداخت و سرمایه‌گذاری در یک اپ

Yu’e Baoصندوق بازار پول · Alipay

LiCaiTongمدیریت دارایی · WeChat

Robinhoodکارگزاری آنلاین · آمریکا

Acornsپس‌انداز با رُند کردن · آمریکا

Revolutنئوبانک و سهام · بریتانیا

Yu’e Bao

شروع: ۲۰۱۳مالک: Ant Group و Tianhongمدل: صندوق بازار پول داخل Alipay

Yu’e Bao به کاربران Alipay اجازه داد موجودی کیف پولشان را، با حداقل یک یوان، در یک صندوق بازار پول بگذارند، هر روز سود بگیرند و هر وقت خواستند با همان پول خرید کنند. Yu’e Bao در ۲۰۱۷ بزرگ‌ترین صندوق بازار پول دنیا شد و در اوج، اوایل ۲۰۱۸، حدود ۱٫۷ تریلیون یوان دارایی داشت؛ بعد قانون‌گذار چین برای کاهش ریسک، سقف واریز گذاشت. درس: پول راکد کیف پول یک فرصت سرمایه‌گذاری است، به شرط اینکه ریسک نقدشوندگی جدی گرفته شود.

LiCaiTong

شروع: ۲۰۱۴مالک: Tencentمدل: بازارچهٔ صندوق‌ها داخل WeChat

LiCaiTong پاسخ Tencent به Yu’e Bao بود، با یک تفاوت مهم: به‌جای یک صندوق، بازارچه‌ای از صندوق‌ها و محصولات مدیریت دارایی شرکت‌های مختلف است که کاربر بدون خروج از WeChat بین آن‌ها انتخاب می‌کند. Tencent خودش مدیر صندوق نیست و از توزیع محصولات کارمزد می‌گیرد. درس: لازم نیست همه‌چیز را خودتان بسازید؛ یک پلتفرم توزیع خوب می‌تواند محصولات دیگران را به کاربرانتان برساند.

Robinhood

شروع: ۲۰۱۳مقر: کالیفرنیا، آمریکامدل: کارگزاری آنلاین بدون کمیسیون

Robinhood خرید سهام بدون کمیسیون را همه‌گیر کرد و کارگزاری‌های بزرگ آمریکا را مجبور کرد در ۲۰۱۹ کمیسیون را حذف کنند. درآمدش از «پرداخت در ازای جریان سفارش»، سود موجودی نقد مشتریان، اشتراک Gold و معاملات رمزارز است. ماجرای سهام GameStop در ۲۰۲۱ نشان داد سادگی بیش از حد سرمایه‌گذاری هم ریسک دارد. Robinhood در پایان ۲۰۲۵ حدود ۲۷ میلیون مشتری با حساب فعال داشت. درس: حذف کارمزد کاربر را جذب می‌کند، اما آموزش و شفافیت او را نگه می‌دارد.

Acorns

شروع: ۲۰۱۲مقر: کالیفرنیا، آمریکامدل: پس‌انداز با رُندکردن خرید

Acorns مبلغ هر خرید کارتی را به دلار بالاتر رُند می‌کند و تفاوتش را در سبدی از صندوق‌های شاخصی سرمایه‌گذاری می‌کند؛ مثلاً خرید ۳٫۶۰ دلاری، ۴۰ سنت پس‌انداز می‌سازد. مدل درآمدش اشتراک ماهانه است، نه کارمزد هر تراکنش. درس: کوچک‌ترین مبلغ، اگر خودکار و بی‌دردسر باشد، به عادت پس‌انداز تبدیل می‌شود.

Revolut

شروع: ۲۰۱۵مقر: لندن، بریتانیامدل: نئوبانک و اپ مالی همه‌کاره

Revolut با کارت چندارزی و تبدیل ارز ارزان برای مسافران شروع شد و حالا سهام، رمزارز، پس‌انداز، بیمه و حساب تجاری را در یک اپ ارائه می‌دهد. در پایان ۲۰۲۵ حدود ۶۸ میلیون مشتری خرد داشت و درآمدش به حدود ۶ میلیارد دلار رسید. برای آشنایی با این مدل، مقالهٔ نئوبانک چیست را ببینید. درس: با یک مشکل دقیق (کارمزد ارز در سفر) شروع کنید و محصول را دور همان مشتری گسترش دهید.

در ایران هم همین منطق در حال شکل‌گرفتن است: با کیف قدرت خرید کربن موجودی‌تان را به طلا، نقره یا صندوق درآمد ثابت تبدیل می‌کنید و هنگام خرید، مستقیم از همان دارایی پرداخت می‌کنید؛ فروشنده مبلغ را مثل یک تراکنش عادی دریافت می‌کند. در اقتصادی با تورم بالا، این یعنی پولی که برای خرج روزمره کنار گذاشته‌اید، تا لحظهٔ خرید ارزشش را بهتر حفظ کند.

جدول مقایسهٔ ۳۰ شرکت پرداخت بزرگ دنیا

در جدول زیر همهٔ شرکت‌ها را با کشور، سال شروع، مدل کسب‌وکار و یک عدد کلیدی کنار هم گذاشته‌ایم. عددها معیارهای متفاوتی دارند (درآمد، کاربر، تراکنش)، پس هر عدد را با سال و تعریف خودش بخوانید.

شرکت‌های پرداخت از کجا پول درمی‌آورند؟

با وجود تفاوت‌ها، درآمد تقریباً همهٔ این ۳۰ شرکت از هفت منبع می‌آید. بیشتر شرکت‌های موفق از چند منبع هم‌زمان درآمد دارند:

1. کارمزد تراکنش: درصد یا مبلغ ثابتی از هر پرداخت؛ مدل اصلی Visa، Mastercard و PayPal.
2. کارمزد پذیرنده برای اقساط: BNPLها از فروشنده کارمزدی بیشتر از کارت می‌گیرند (Klarna، Affirm).
3. سود موجودی: پولی که در کیف پول یا حساب کاربر می‌ماند، سود تولید می‌کند (Cash App، Robinhood).
4. اعتبار و وام: وام خرد به کاربران و فروشندگان بر پایهٔ داده‌های پرداخت (GCash، Grab، PhonePe).
5. توزیع محصولات مالی: کارمزد فروش صندوق، بیمه و طلا داخل اپ (LiCaiTong، PhonePe).
6. اشتراک: هزینهٔ ماهانهٔ ثابت به‌جای کارمزد تراکنش (Acorns، Robinhood Gold).
7. داده و خدمات ارزش‌افزوده: تشخیص تقلب، تحلیل داده و امنیت برای بانک‌ها (Mastercard، Visa).

در دنیای پرداخت، برنده کسی نیست که ریل را در اختیار دارد؛ کسی است که روی ریل، بیشترین مشکل واقعی مشتری را حل می‌کند.

این مدل درآمدی در سمت فروشنده پررنگ‌تر است؛ در مقالهٔ ۱۰ اپلیکیشن مدیریت فروشگاه برتر دنیا ببینید Square، Mercado Pago و Paytm چطور از پرداخت به وام و نرم‌افزار فروشگاهی رسیده‌اند.

۱۰ درس برای استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای پرداخت ایران

ایران در زیرساخت پرداخت داخلی کشور عقب‌مانده‌ای نیست: شبکهٔ شتاب همهٔ کارت‌های بانکی را به هم وصل می‌کند، شاپرک کارتخوان‌ها و درگاه‌های اینترنتی را مدیریت می‌کند و پایا، ساتنا و پل انتقال بین‌بانکی را انجام می‌دهند. کارت‌به‌کارت هم عملاً همان نقشی را دارد که Venmo و Swish در کشورهای خودشان دارند. اما سه خلأ مهم وجود دارد: تحریم، دسترسی به شبکه‌هایی مثل Visa، Mastercard و PayPal را بسته است؛ پرداخت با QR هنوز به گستردگی QRIS یا PromptPay نرسیده؛ و اعتبار خرد و سرمایه‌گذاری داخل اپ پرداخت تازه در حال شکل‌گرفتن است. تجربهٔ این ۳۰ شرکت، ده درس روشن برای فعالان این بازار دارد:

1. روی ریل عمومی بسازید، نه کنار آن. PhonePe و Google Pay زیرساخت UPI را نساختند؛ بهترین تجربهٔ کاربری را رویش ساختند. در ایران هم شتاب، شاپرک و پل ریل‌های موجودند و ارزش در لایهٔ محصول است.
2. با یک کاربرد پرتکرار وارد شوید. Suica با کرایهٔ مترو، Grab با کرایهٔ تاکسی و WeChat Pay با پاکت قرمز عید رشد کردند. پرداختی که هر روز تکرار شود، عادت می‌سازد.
3. مشکل اعتماد را حل کنید. Alipay با امانت‌داری پول و PayPal با حمایت از خریدار بزرگ شدند. در بازار ایران که خرید از فروشگاه‌های شبکه‌های اجتماعی رایج است، ضمانت تحویل کالا هنوز یک فرصت باز است.
4. پذیرش را برای فروشنده ارزان کنید. QRIS و PayPay نشان دادند یک QR چاپی می‌تواند برای مغازه‌های کوچک جای کارتخوان را بگیرد.
5. پرداخت را ارزان کنید و درآمد را از جای دیگر بسازید. وقتی کارمزد پرداخت به صفر میل می‌کند (مثل UPI)، درآمد از اعتبار، بیمه، سرمایه‌گذاری و نرم‌افزار کسب‌وکار می‌آید.
6. پول راکد را مولد کنید. Yu’e Bao و Acorns نشان دادند مردم دوست دارند موجودی کیف پولشان سود بگیرد؛ در اقتصاد تورمی ایران این نیاز چند برابر است. دارایی‌های غیرنقدی را جدی بگیرید.
7. BNPL بدون مدیریت ریسک، بمب ساعتی است. سقوط ارزش Klarna در ۲۰۲۲ و تمرکز Affirm بر اعتبارسنجی دقیق نشان می‌دهد که رشد اقساط بدون سنجش ریسک، دوام ندارد.
8. انطباق با مقررات را از روز اول جدی بگیرید. محدودیت Paytm Payments Bank در ۲۰۲۴ و توقف عرضهٔ اولیهٔ Ant Group در ۲۰۲۰ نشان داد حتی غول‌ها هم از قانون‌گذار مصون نیستند. در ایران مجوزهای بانک مرکزی و شاپرک تعیین‌کننده‌اند.
9. هویت دیجیتال را به پرداخت وصل کنید. PromptPay و PayNow پرداخت را به شمارهٔ موبایل و کد ملی گره زدند. در ایران هم احراز هویت دیجیتال، مثل استعلام تطابق شماره موبایل و کد ملی، زیرساخت آماده‌ای برای پرداخت ساده‌تر است.
10. سرعت را با ضدتقلب همراه کنید. تجربهٔ Zelle نشان داد پرداخت آنی و برگشت‌ناپذیر بدون ابزار ضدتقلب اعتماد را از بین می‌برد؛ پیامک‌های جعلی و درگاه‌های تقلبی در ایران هم همین هشدار را می‌دهند.

برای کسب‌وکارهای کوچک، این درس‌ها یک نتیجهٔ عملی دارند: روش‌های پرداخت متنوع (QR، NFC، لینک پرداخت) را بپذیرید و جریان نقدی را دقیق دنبال کنید. مقالهٔ مدیریت جریان نقدی و صفحهٔ روش‌های پرداخت کربن نقطهٔ شروع خوبی است.

سؤالات متداول دربارهٔ شرکت‌های پرداخت بزرگ دنیا

بزرگ‌ترین شرکت پرداخت دنیا کدام است؟

به معیار بستگی دارد. از نظر درآمد، Visa با حدود ۴۰ میلیارد دلار درآمد خالص در سال مالی ۲۰۲۵ و بعد Mastercard پیشتازند. از نظر حجم پرداخت آنلاین، PayPal با ۱٫۷۹ تریلیون دلار در ۲۰۲۵. از نظر تعداد تراکنش، UPI هند با ۲۲۸ میلیارد تراکنش در ۲۰۲۵ یکی از پرتراکنش‌ترین سامانه‌های دنیاست و از نظر تعداد کاربر، Alipay بیش از یک میلیارد کاربر اعلام کرده است.

تفاوت Visa با PayPal چیست؟

Visa یک شبکهٔ کارت است و کارت صادر نمی‌کند؛ فقط تراکنش را بین بانک خریدار و بانک فروشنده جابه‌جا می‌کند. PayPal یک کیف پول و درگاه پرداخت آنلاین است که می‌تواند از کارت Visa، حساب بانکی یا موجودی خود PayPal پول بردارد و از خریدار در برابر فروشندهٔ متقلب حمایت می‌کند.

BNPL چیست و Klarna چطور درآمد دارد؟

BNPL یا «خرید حالا، پرداخت بعداً» خرید را به چند قسط کوتاه، معمولاً بدون بهره، تقسیم می‌کند. بیشتر درآمد Klarna و Affirm از کارمزدی است که فروشنده می‌پردازد، و بخش کمتری از بهرهٔ اقساط بلندمدت و جریمهٔ دیرکرد.

چرا UPI هند این‌قدر موفق شد؟

سه دلیل اصلی دارد: زیرساخت عمومی و باز است و هر بانک و استارتاپی می‌تواند رویش اپ بسازد؛ پرداخت‌های عادی UPI برای فروشنده کارمزد ندارد؛ و پذیرش فقط با یک QR چاپی ممکن است. حذف اسکناس‌های درشت در ۲۰۱۶ و همه‌گیری کرونا هم رشد آن را تند کرد.

کدام‌یک از این شرکت‌ها در ایران کار می‌کنند؟

به دلیل تحریم، هیچ‌کدام از این شرکت‌ها مستقیماً در ایران خدمات نمی‌دهند. اما معادل‌های داخلی بیشترشان وجود دارد: شتاب و شاپرک به جای شبکهٔ کارت، پایا، ساتنا و پل به جای پرداخت آنی، درگاه‌های پرداخت اینترنتی به جای PayPal و iDEAL، و خرید اعتباری به جای BNPL.

یک استارتاپ پرداخت در ایران از کجا شروع کند؟

از یک مشکل پرتکرار و مشخص: پذیرش ارزان برای مغازه‌های کوچک، اعتماد در خرید آنلاین یا حفظ ارزش موجودی در برابر تورم. روی ریل‌های موجود (شاپرک، شتاب، پل) بسازید، از ابتدا مجوز و انطباق را جدی بگیرید و مدل درآمد را فقط به کارمزد تراکنش محدود نکنید.

منابع

گزارش سالانهٔ Visa (سال مالی ۲۰۲۵)، نتایج مالی Mastercard در ۲۰۲۵، گزارش سالانهٔ PayPal (۲۰۲۵)، آمار UPI – NPCI، FedNow – فدرال رزرو، اطلاعیهٔ PayPay، نتایج Robinhood در ۲۰۲۵، گزارش سالانهٔ Revolut (۲۰۲۵)، اتصال‌های بین‌المللی پرداخت – بانک مرکزی تایلند. عددهای Klarna، Affirm، Zelle، QRIS، GCash، Swish و iDEAL از گزارش‌های منتشرشدهٔ شرکت‌ها و رسانه‌های اقتصادی در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ است. لوگوها متعلق به صاحبان هر برند هستند و فقط برای معرفی آمده‌اند؛ آیکون‌ها از Simple Icons و سایر لوگوها از Wikimedia Commons (لوگوی Acorns با مجوز CC BY 4.0).

تیم کربن

ادمین

حساب رسمی تیم کربن؛ مطالب آموزشی آکادمی کربن، وبلاگ سیستم‌عامل مالی کربن.